همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش ها و رهیافت ها

نام کاربری:
رمز عبور:
ورود ثبت نام
مدیران آنلاین: 0
داوران آنلاین: 0
کاربران آنلاین: 0
کاربران میهمان: 335
درباره پژوهشکده

معرفي اجمالي  پژوهشكده علوم زمين و جغرافيا

http://cresg.usb.ac.ir

 

1- ضرورت و اهميت پژوهشكده علوم زمين و جغرافيا  در دانشگاه سيستان و بلوچستان:
با توجه به ساختار جديد وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در جهت توسعه فعاليت هاي پژوهشي در مراكز آموزش عالي كشور و با توجه به ضرورت هاي خاص منطقه جنوب شرق ايران و خصوصاً استان سيستان و بلوچستان كه داراي گستردگي جغرافيايي،‌ شرايط مختلف زمين‌شناسي، تنوع اقليمي، مشكلات آبي، بكربودن معادن و منابع طبيعي، تنوع فرهنگها و خرده‌فرهنگهاي مختلف در استان،مسائل و مشكلات شهري ومنطقه‌اي، ضرورت مطالعه و برنامه‌ريزي روستايي، مسائل خاص ناحيه‌اي و مرزي، وجود پتانسيل‌‌هاي گوناگون گردشگري، مجاورت با دوكشور پاكستان و افغانستان از يكسو وكشورهاي حوزة اقيانوس هند و خليج فارس از سوي ديگر، وجود عوامل طبيعي خاص منطقه مانند درياها (درياي عمان و خليج فارس، درياچة هامون بعنوان بزرگترين درياچة آب شيرين ايران) كويرها وكوهستانهاي خاص (مانند قلة آتشفشاني نيمه‌فعال تفتان و قله بزمان وكوهستانهاي بلوچستان) پديدة خاص و منحصر به فرد گل‌فشانها در اين استان، موقعيت ژئوپولتيك و ژئواستراتژيك و خصوصاً ژئواكونوميك منطقه، پديده رشد سريع جمعيت در منطقه كه بالاترين نرخ رشد در سطح كشور را دارا مي‌باشد و... مسائل و كاركردهاي فوق‌الذكر و تأثير و تأثر متقابل انسان و محيط درمنطقه، ضرورت مطالعات عميق و همه‌جانبه در مسائل زمين‌شناسي، اقليمي،هيدرولوژيكي و مسايل انساني، اقتصادي،‌ شهري، روستايي، ناحيه‌اي و مرزهاضرورت وجود پژوهشكده علوم زمين و جغرافيا را در اين استان توجيه مي‌نمايد.ضمن اينكه ساير استانها و نواحي همجوار نيز مي‌توانند با وجود اين پژوهشكده وبا بهره‌گيري از توانمنديهاي علمي و تخصصي آن، در حل بسياري از گره‌هاي كورتوسعه‌ استانشان گام بردارند.

2- اهداف و مأموریتهای پژوهشکده علوم زمین و جغرافیا
نظربه اينكه هم‌اينك از اولين برنامة توسعه در ايران حدود نيم قرن مي‌گذرد، كه طي اين مدت 10 برنامه توسعه در كشور به اجرا درآمده است (5 برنامه در طول رژيم پهلوي و 5 برنامه پس از پيروزي انقلاب اسلامي). با اين وجود به دليل ماهيت برنامه‌ها كه عموماً تمركزگرا و بخشي بوده،كماكان عدم تعادل فضايي به لحاظ توسعه در كشور مشهود است؛ بطوريكه ناحية جنوب شرق(سيستان و بلوچستان)از ميان 31 استان كشور از نظر شاخص‌‌هاي توسعه‌يافتگي همچنان در رتبة‌ آخرقرار دارد و توزيع فضايي جمعيت شهري و روستايي در اين ناحيه بسيار نامتوازن است. به عبارت ديگر سهم مناطق از دستاوردهاي برنامه‌هاي توسعه بسيارمتفاوت ونامتعال بوده است. خوشبختانه اينك در آخرين برنامة توسعه (برنامةپنجم توسعه اقتصادي،‌اجتماعي و فرهنگي(1394-1390) كه سال اول آن رو به پايان است)،تأكيد بر عدم تمركز شده است، و از اينرو اين برنامه بدنبال توسعةدرونزا از طريق بهره‌گيري از مزيت‌هاي نسبي منطقه‌اي مي‌باشد.

ناحية‌ جنوب شرق ايران از نظر توانهاي محيطي (بويژه آب و خاك) با تنگناهاي شديدي مواجه است و بنيان بخشهاي كشاورزي و صنعت با محدوديتهاي خاصي روبرو مي‌باشد؛ گرچه سابقة فعاليت‌هاي كشاورزي و صنعتي بويژه صنايع دستي در اين منطقه از پيشينة زيادي برخوردار است. با اين وجود عليرغم تنگناهاي فوق‌الذكر، اين ناحيه ازمزيت‌هاي نسبي ديگري برخوردار است كه درصورت برنامه‌ريزي و تدبير علمي،‌مي‌تواند زمينه‌ساز تحول دروني و توسعة درونزاي اين منطقه با اهميت كشور باشد. مهمترين مزيت‌ها و كاركردهاي تحول‌آفرين در اين ناحيه عبارتند از:

1-  مرزي بودن ناحية سيستان و بلوچستان ( وجود حدود 1200 كيلومتر مرز خشكي با افغانستان  و پاكستان و 300 كيلومتر مرز آبي در درياي عمان) و ضرورت مطالعة مرزها  به‌منظور بهره‌گيري مطلوب از اين موقعيت و شرايط، كه با توجه به كاركردهاي موجود هم‌اينك بعنوان يك‌تهديد تلقي مي‌شود و بررسي چگونگي تبديل آن به يك فرصت،با توجه به اشتراك ديرينه قومي ـ فرهنگي مردم دو سوي مرز.

2-پديده‌هاي طبيعي وانساني متنوع منحصر به فرد (مانند:‌آتشفشان تفتان،گل‌فشانهاي بلوچستان، شهر سوخته سيستان و...) و مطالعه و برنامه‌ريزي جهت چگونگي بهره‌مندي از آن بمنظور جذب توريست داخلي و خارجي از يكسو و احياء ساير كاركردهاي فرهنگي و اقتصادي، اجتماعي آن از سوي ديگر.

3- تنوع اقليمي (چهار فصل بودن) و وجود محصولات گرمسيري منحصر به فرد (مانند : انبه، موز، خربزه درختي، خرما و...)كه بسياري از اين محصولات را از نظرتقويم زماني توليد مي‌توان هماهنگ با نياز بازارهاي مختلف خارجي و داخلي كشور برنامه‌ريزي نمود. مطالعه و برنامه‌ريزي در جهت چگونگي بهره‌برداري بهينه و توسعة آتي اين كاركردها.

 4-موقعيت فضايي ـ مكاني منطقه به عنوان معبرتجارتي با افغانستان و پاكستان وجنوب شرق آسيا از يكسو و امكان اتصال حوزة خليج فارس و درياي عمان به آسياي ميانه از طريق بندر آزاد چابهار از سوي ديگر و مطالعه و برنامه‌ريزي چگونگي بهره‌گيري از اين موقعيت تجاري و ترانزيتي در منطقه.

5- اين منطقه داراي سابقة تاريخي تعامل جمعيتي با كشورهاي حوزة خليج فارس بوده كه اين روند همچنان ادامه دارد؛ برنامه‌ريزي و ساماندهي بهينة اين روند، توان بسيار خوبي در اختيارتوسعة كشور قرار خواهد داد. در غير اينصورت مهاجرت‌هاي بي‌برنامه و كنترل نشده عواقب جبران‌ناپذيري براي كشور دربرداشته و خواهد داشت.

6-وجود عوامل طبيعي خاص دراين ناحيه مانند: درياها و درياچه‌ها (درياي عمان،‌ درياچة هامون، تالاب جازموريان)، كويرها (كوير لوت، كوير سيستان)،‌كوهستانهاي خاص (كوه هاي آتشفشاني تفتان و بزمان) و مطالعه و بررسي چگونگي بهره‌گيري از آن در توسعه كاركردهاي منطقه‌ايي.

7-موقعيت خاص ژئوپولتيك، ژئواستراتژيك و ژئواكونوميك اين ناحيه، و مطالعه چالش‌ها وفرصت‌ها چنانكه از نظر ژئوپولتيكي اين ناحيه در حكم پاشنة دربِ كشور تلقي مي‌گردد.

8-اكوسيستم‌هاي خاص حاكم بر ناحية جنوب شرق ايران (مانند:‌ متأثرشدن از مونسونهاي اقيانوس هند و غيره)، و مطالعه و بررسي چگونگي ساماندهي كاركردهاي مترتب بر آن.

9-شرايط اكولوژيكي واقليمي خاص منطقه و ضرورت مطالعة آن (مانند : ‌خشكساليها وسيلابهاي پي در پي) ،بمنظور شناسايي روندها و كاركردها و سامانمند نمودن آن.

10-گسترش و بهينه‌سازي مبادلات فرامرزي در زمينه كالا و انرژي، زيرا در شرايط فعلي از اين توانها استفادة مطلوبي به عمل نمي‌آيد و در بسياري موارد خسارت‌هاي زيادي متوجه كشور مي‌گردد.

11-شناخت ويژگيهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي كشورهاي همجوار و برنامه‌ريزي جهت بهره‌برداري بهينه ازآن تا بتوان بر اساس آن سياستهاي مناسب‌تري در روابط خارجي كشورمان با اين همسايگان تنظيم نماييم.

12-با توجه به اينكه فليش‌ها گسترش بسيار زيادي در استان سيستان و بلوچستان دارند اگرچه از نظر وجود عناصر فلزي ارزش چنداني ندارند،‌ اما اكثر واحدهاي سنگي آن امروزه براي مصالح ساختماني مورد استفاده قرار مي‌گيرند؛ كه مي‌توان اكتشاف و استخراج آنرا بهينه نموده و سامانمند ساخت.

13-نظر به اينكه افيوليت‌ها،رخنمون‌هاي زيادي در تمام بخشهاي شمالي و جنوبي اين استان داشته و  در همه‌ جاي دنيا از ارزشهاي اقتصادي بالايي برخوردارند ومعمولاً همراه آنها بعضي از عناصرفلزي چون كروم، نيكل، پلاتين، مس، سرب و روي، منگنز و حتي طلا نيز وجود دارد. در عين حال محصولات دگررساني آنها نظيرسرپانتينيت، تالك، منيزيت  و غيره نيز از ارزش زيادي برخوردار هستند، همچنين واحدهاي آهكي همراه آنها نيز براي مصالح ساختماني و سنگ‌هاي تزئيني مورد استفاده قرار مي‌گيرد؛ لذا با مطالعات اكتشافي و علمي مي‌توان به شناسايي دقيق كانسارهاي فوق‌الذكر جهت بهره‌گيري از آن در توسعه اين منطقه اقدام كرد.

14-باتوجه به گسترش كانسارهاي سنگهاي آذرين در اين استان نظير؛ باتوليت زاهدان كه اين واحد گرانيتي مساحت زيادي از شهرستان زاهدان را اشغال كرده است ومي‌تواند منبع مهمي از عناصرفلزي باشد زيرا همراه گرانيت‌هاي   I معمولاً عناصري چون Mo, Cu, Au ,Ag, Pb ,Zn  و همراه با گرانيت‌هايS   نيزمعمولاً عناصري چونV,Be,W,Sn و ليتيم وجود دارد. علاوه بر آن كانسارهاي گرمابي، پورفيري و اسكارن كه منابع بسياري از فلزات هستند نيز در ارتباط با تشكيل گرانيت‌ها هستند، همچنين چون گرانيت‌ها به عنوان مصالح ساختماني و سنگ‌هاي تزئيني كاربرد زيادي دارند و از گرانيت‌هاي زاهدان هم‌اكنون نيز جهت سنگ‌نما استفاده مي‌شود؛ لذا  اين گروه پژوهشي در شناسايي و برنامه‌ريزي جهت بهره‌برداري بهينه از اين سنگها نيز كارساز خواهد بود.

15-از جائيكه كمربند معروف مس ايران كه همراه سنگ‌هاي آذرين است از آذربايجان شروع شده و به بلوچستان مي‌رسد؛ و در سرتاسر اين كمربند معادن زيادي وجوددارد كه احتمال چنين معادني در سيستان و بلوچستان نيز مي‌باشد. آتشفشان‌هاي تفتان و بزمان كه بر اثر فرورانش پوسته اقيانوسي درياي عمان از محل فرورفتگي جازموريان تشكيل شده‌اند يكي از منابع بالقوه براي مواد معدني است، به‌طوريكه امروزه در خيلي از جاهاي دنيا كانسارهاي ارزشمندي چون طلا و نقره از چنين محيطهايي استخراج مي‌گردد؛ كه لازم است بررسي و شناسايي علمي دراينجا نيز صورت گيرد.

16-وجودسنگهاي آلكالن و فوق آلكالن حاكي از محيطهاي كششي در شمال شرق زاهدان تاحدودي به اثبات رسيده كه ضمن ضرورت تحقيقات اكتشافاتي مكمل حتي جاي تحقق براي پيدا كردن كربناتيت وكيمبرليت الماس‌دار نيز در اين ناحيه وجود دارد.

17- نظر به اينكه استان سيستان و بلوچستان از نظر اقليمي خشكترين استان كشور به حساب آمده و  منابع آب اين استان در برخي نقاط مانند سيستان و بعضي نقاط از بلوچستان آبهاي سطحي و در ساير نقاط استان منابع آب زيرزميني است؛ در عين حال متأثر ازشرايط اقليمي و  وضعيت خاص زمين‌شناسي و توپوگرافي منطقه اكثر دشتهاي استان از ضخامت آبرفت كمي برخوردار مي‌باشند، كه اين امر سبب شده تا اكثر سفره‌هاي آب زيرزميني از ستون آب كم و به طبع آن سفره‌هاي ايجاد شده از آبدهي محدودي برخوردار باشند. به‌ همين دليل عدم سرمايه‌گذاري و مطالعه بر روي منابع آبي تهديدي است كه استان را در آينده با خطرات جدي و بحران آب روبرو خواهد ساخت.

اين پژوهشكده مي‌تواند كمك بزرگي به تحقيقات اكتشافي معدني و منابع آب، همچنين برنامه‌ريزي محيطي و مطالعات ناحيه‌ايي و مرزهاي آبي و خاكي اين استان بنمايد و در جهت به فعليت رساندن امكانات بالقوة استان در اشتغال‌زايي جمع كثيري ازجمعيت اين استان نيز نقش اساسي را ايفا نموده و نهايتاً مطالعه و شناخت مجموعة توانمنديهاي محيطي فوق‌الذكر و ساير مزيت‌هاي نسبي ناحيه‌اي، برنامه‌ريزي و سياستگذاري جامع‌نگر آن، و ارائه راهكارهاي علمي و عملي براي توسعة ناحيةتوسعه‌نيافتة جنوب شرق ايران، مي‌تواند رهگشاي توسعة منطقه‌ايي اين ناحيه باشد.


 3- گروههای پژوهشی:

به منظور تحقق اين مهم پژوهشكده علوم زمين و جغرافيا با اخذ مجوز از شوراي گسترش وزارت علوم تحقيقات و فناوري در سال1380 و با سه گروه پژوهشي مصوب شامل؛

  1- گروه پژوهشي اكتشاف و منابع

  2- گروه پژوهشي برنامه ­ريزي محيطي و توسعة پايدار

3- گروه پژوهشي مطالعات ناحيه ­اي و مرزها

آغاز بكار نموده است و اهداف وضرورتهاي فوق را پيگير مي ­باشد و تاكنون با بهره ­مندي از توان تخصصي بيش از 65 نفراز اعضاء هيأت علمي PH.Dو مجرب توانسته است بيش از 107 طرح پژوهشي را به منظور حل گره­ گاه ها وگلوگاه هاي توسعه­ نيافتگي اين استان با همكاري سازمانها و نهادهاي اجرايي به اتمام رسانده و هم­ اينك 8 طرح را نيز در دست اجرا دارد. در عين حال باچاپ يافته­ هاي پژوهشي به صورت مقاله در مجلات معتبر علمي از جمله با انتشارمجلة علميپژوهشي جغرافيا و توسعه که ارکان این پژوهشکده می باشد، گام مؤثري در ارائة راهكارهاي توسعه و برنامه ­ريزي محيطي و در معرض ديد مديران و برنامه ­ريزان قرار داده و مي­دهد.  در عين حال با برپايي همايشها و سمينارهاي علمي به پي­جويي راهكارهاي جديد در حل معضلات منطقه­ اي و ملي گام برداشته و مي­دارد. 


4- جايگاه و نقش پژوهشكده در عملياتي كردن طرح‌هاي توسعه در استان:

با توجه به راهكارهايي كه در برنامة سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور جهت عملياتي كردن مطالعات پژوهشي و تحقيقات در راستاي توسعه ملّي، منطقه‌ايي ديده شده است و همچنين زمينه‌هاي اجرايي كه در برنامه‌ها و بودجة سنواتي كشور ديده شده و مي‌شود  و  افق‌هاييكه در برنامة چهارم توسعه اقتصادي،اجتماعي و فرهنگي كشور و پس از آن نيز بدان پرداخته خواهد شد، اين پژوهشكده مي‌تواند خدمات فني و پژوهشي مورد نياز را در اختيار برنامه‌ريزان و سياستگذاران ملّي و بخصوص منطقه‌ايي سيستان وبلوچستان اعم از شوراي برنامه‌ريزي استان، استانداري سيستان وبلوچستان،‌ سازمان مديريت و برنامه‌ريزي، ادارات كل و ساير نهادها وسازمانهاي اجرايي،  ملي و منطقه‌اي قراردهد. برخي از زمينه‌هاي همكاري بر اساس برنامه‌هاي موجود به شرح ذيل است:

الف: استفاده از مادة 102: نظربه امكان مطلوبي كه اين ماده در اختيار دستگاهها و نهادهاي اجرائي قراردادهاست، مي‌توان حداكثر بهره‌گيري در توسعه كاركردهاي منطقه‌ايي را دراستان سيستان و بلوچستان و ساير نواحي كشور شاهد باشيم. بطوريكه بر اين اساس در صورتيكه دستگاههاي اجرائي نياز به كار مطالعاتي كاربردي داشته باشند، باتأمين 40 درصد از كل اعتبارات مورد نياز توسط دستگاه مربوطه، وزارت علوم، تحقيقات و فناوري با هماهنگي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي 60درصد مابقي اعتبارات مورد نياز را تأمين خواهد نمود.

ب: استفاده از مادة 2 در هزار: باتوجه به اين ماده كليه كارگاهها و كارخانه‌هاي توليدي موظف به هزينه‌كردن 2درهزار از درآمد حاصله از توليد براي انجام طرحهاي پژوهشي مي‌باشند؛ كه اينك با وجود اين پژوهشكده مي‌توان در هزينه نمودن آن كمك كرد.

ج:‌ استفاده از مادة 20 درصد: بر حسب اين ماده كلية ادارات و سازمان‌هاي دولتي موظف هستند 20درصد ازاعتبارات مطالعاتي خود را از طريق دانشگاهها و مراكز آموزش عالي به انجام برسانند ، كه اين پژوهشكده در اين جهت مي‌تواند رهگشا باشد.

د: طرح‌هاي بين دانشگاهي: باتوجه به مصوبه وزارت علوم، تحقيقات و فن‌آوري كه برخي از دانشگاههاي ايران رابه عنوان محور انتخاب نموده‌اند و در جنوب شرق ايران دانشگاه سيستان وبلوچستان محورمي‌باشد.  ساير دانشگاههاي منطقه مي‌توانند با هماهنگي اين دانشگاه اقدام به اجراي طرحهاي پژوهشي مشترك بنمايند.  اعتبارات اين طرح بطور متمركز از طريق وزارت علوم، تحقيقات و فن‌آوري تأمين خواهدشد. شايسته است تمامي نهادها ، دستگاهها و دانشگاهها از اين مزيت نيزحداكثراستفاده را نمايند.

 

 

 

 




























































































































































































































































 

 




کلیه ی حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به دانشگاه سیستان و بلوچستان می باشد. طراحی: مدیریت فناوری اطلاعات