همایش بین المللی سیمای حضرت محمد (ص) در هنر

نام کاربری:
رمز عبور:
ورود ثبت نام
مدیران آنلاین: 0
داوران آنلاین: 0
کاربران آنلاین: 0
کاربران میهمان: 143
درباره زاهدان

زاهِدان

یکی از کلان‌شهرهای ایران و مرکز استان سیستان و بلوچستان است. این شهر نام پیشین آن «دُزْدابْ» بوده که در زمان رضا شاه به «زاهدان» تغییر یافته‌است. زاهدان از سمت شمال به شهرستان زابل و، از سمت جنوب به شهرستان خاش، از سمت شرق به کشورهای افغانستان و پاکستان و از سمت غرب به شهرستان فهرج و کویر لوت محدود شده‌است. عموم ساکنان این شهر به زبان فارسی به گویش سیستانی و زبان بلوچی سخن میگویند و پیرو دین اسلام هستند.

آب و هوای زاهدان در بیش‌تر روزهای سال گرم و معتدل است. تنها در شب‌های تابستان آب و هوای این شهر رو به سردی می‌گراید. آب آشامیدنی زاهدان لوله‌کشی بوده و از طریق چاه‌های نیمه‌عمیق پیرامون شهر و آب انتقالی از چاه نیمه های زهک تأمین می‌گردد. زاهدان به‌جهت مرزی‌بودن، از موقعیت تجاری و نظامی ویژه‌ای برخوردار است؛ به گونه‌ای که از یک‌سو راه‌آهن پاکستان که از مرز میرجاوه وارد ایران می‌شود و از سوی دیگر راه‌آهن سراسری ایران به این شهر منتهی می‌شود.

زاهدان شهری نوبنیاد است که در ۵۱۷ کیلومتری شرق شهرکرمان و نیز در نزدیکی کشور پاکستان واقع شده‌است. این شهر از طریق راه زمینی از سمت شمال به مشهد و از سمت جنوب به چابهار مرتبط شده و هم‌چنین دارای ایستگاه راه‌آهن و فرودگاه بین‌المللی است. زاهدان از لحاظ مختصات جغرافیایی در ۶۰ درجه و ۵۱ دقیقه و ۲۵ ثانیه طول شرقی و ۲۹ درجه و ۳۰ دقیقه و ۴۵ ثانیه عرض شمالی واقع شده‌است. اختلاف زمان زاهدان با تهران ۳۶+ دقیقه و با گرینویچ ۲۴۶+ دقیقه‌است.

افراد کهنسال زاهدان در توجیه چگونگی اطلاق واژه «دُزدابْ» به این شهر، بر این عقیده‌اند که در گذشته در برخی از نقاط این منطقه، چشمه هایی از زیرزمین بیرون آمده و برروی زمین جاری شده و سپس در فاصله‌ای نه چندان دور بار دیگر به زیرزمین فرومی‌رفته‌اند. از همین‌روی این روستا را دزداب نامیده‌اند.

به عقیده برخی دیگر، پیش‌تر در محل شهر کنونی زاهدان چاه آبی بود که زمین‌های پیرامون آن را جنگل‌های انبوه تاغ و گز پوشانده بود. در همین دوران برخی از دزدان و راهزنان به کاروان‌هایی که از این مکان عبور می‌کردند، هجوم آورده و اموال آنان را به غارت می‌بردند. بعدها در این محل قناتی حفر شد و روستای کوچکی در اطراف آن تشکیل شد که به «دزداب» معروف شد.

واژه «زاهدان» که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی، در زمان رضاشاه به این شهر اطلاق شد، در لغت به معنی «شهر پرهیزگاران» است.

در آن سال پس از پایان دادن به ناامنی‌های ایجادشده توسط دوست‌محمدخان بارکزایی به‌دست تیمسار امان‌الله جهانبانی، رضاشاه از راه بیرجند و زابل به دزدآب سفر کرد. در این سفر امیر شوکت‌الملک علم، سردار قائنات، و سردار مجلل نیز همراه او بودند. به روایتی رضاشاه در راه از شوکت‌الملک علم درباره وجود ویرانه‌های شهری آباد و قدیمی در نزدیکی دزدآب به نام زاهدان خبردار می‌شود و پس از رسیدن به شهر تصمیم به زنده کردن این نام قدیمی می‌گیرد و آن را برای دزدآب برمی‌گزیند.

 

پیش از جنگ جهانی اول

زاهدان تا پیش از وقوع جنگ جهانی اول، روستای کوچک و دورافتاده‌ای به نام «دُزدابْ» بود که شمار اندکی از خانواده‌های بلوچ ساکن آن بودند. این افراد آب آشامیدنی موردنیاز خود را از طریق چند حلقه چاه موجود در پیرامون روستا تأمین می‌نمودند.

پس از جنگ جهانی اول

به‌جهت نزدیکی دزداب به دو کشور افغانستان و پاکستان و موقعیت مناسب تجاری آن با کشور هند، دولت وقت ایران با فرستادن مأموران دولتی به این روستا و بررسی کم و کاستی‌های آن، زمینهٔ تأسیس مراکز مختلف دولتی را در دزداب فراهم آورد. گروهی از افراد متخصص اهل بلژیک نیز برای تأسیس ادارهٔ گمرک وارد این روستا شدند.

تجمیع جمعیت

شمار اداره‌ها و مراکز دولتی دزداب و کارمندانی که در این مراکز مشغول به کار بودند، روز به روز بیش‌تر می‌شد؛ از همین‌روی برخی از بازرگانان و تاجران برای خرید و فروش و رفع نیازهای روزانهٔ مردم به این روستا آمده و ساکن آن شدند. اغلب بازرگانان اهل کشور هند بودند.

بعدها کارمندان ساکن دزداب برای خود خانه‌هایی بنا کردند. بازرگانان هندی نیز برای خرید و فروش کالاهای مورد نیاز مردم، برای خود دکان‌هایی ساختند. گروهی از بازاریان اهل مشهد و یزد و شماری از کارگران اهل سیستان نیز به این روستا آمده و در آن سکونت گزیدند در این دوره، بسیاری از بازرگانی منطقه در دست اهالی یزد بود و در این زمینه با سیک‌های هندی زاهدان رقابت داشتند.

محدودهٔ شهری زاهدان در این دوران به فاصلهٔ میان خیابان تهران از یک سو و خیابان پشت شهرداری از سوی دیگر محدود شده‌بود. برق‌رسانی در شهر زاهدان در سال ۱۳۲۸ خورشیدی انجام شد. کارخانهٔ برق زاهدان در ابتدای خیابان سنایی قرار داشت و بانی آن یکی از اهالی یزد به نام «رزاق‌زاده» بود. وی هم‌چنین ایجاد کنندهٔ اولین باغ در زاهدان به نام کلاته رزاق‌زاده است که در جادهٔ زاهدان به خاش قرار دارد.

شهر زاهدان به خاطر حضور انگلیسی‌ها از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است که دارای آب لوله‌کشی شد. این لوله‌کشی البته در ایستگاه راه آهن شهر و برای خانه‌های کارکنان آن انجام شد. گسترش لوله‌کشی آب شهر توسط شهرداری در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت.

سیستان و بلوچستان

سیستان و بلوچستان سرزمین پهناوری است که از دریاچه شکر ریز هامون تا پهن دشت نیلگون دریای عمان گسترانیده شده است. عمان، در این دیار نشان از وسعت دل است و تفتان سر به فلک کشیده، سر بلندی ها را سمبل. این وادی، دل در گرو ایمان دارد و ایمان در گرو اسلام. حبل المتین وحدت، دست آویز مومنان است و آئینه وحدت، درخشنده از نور اسلام.

اینجا سرزمین نخل های راست قامت بلند همت است و دیار نخل های کوتاه آرزو، ریگ های تفتیده در شکوه انوار طلایی خورشید، پای می کوبند و جان به خنکای نسیم شب های با صفا، صفا می دهند. در این ولایت، مردم صبورند و میهمان پذیر و سلحشور، افتاده اند و سربلند، آرام اند و خروشان، تیره اند و روشن، خاکی اند و افلاکی، دستان شان نقش حقیقت می زند و چشمان شان، برق حقیقت.

این سرزمین گرچه طعم تلخی ها را چشیده و زیر بار سختی ها و بی مهری هاي گذشتگان خمیده، اما با درخشش انقلاب اسلامی جان گرفته و در پرتو استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی طراوات یافته است. می رود تا غبار محرومیت، از چهره بزداید و با جلوه هایی از تلاش دولت مردانی خدوم، قلل رفیع شکوفایی را فتح کند.

استان سیستان و بلوچستان به عنوان یکی از پهناورترین استان های کشور دارای قدمتی دیرینه می باشد که درکتب مختلف تاریخی بدان اشاره شده است. این استان با توجه به مرز طولانی مشترک با دو کشور پاکستان و افغانستان و مرز ساحلی طولانی با دریای عمان، در جنوب شرقی ایران از موقعیتی حساس و استراتژیک برخوردار می باشد.

موقعيت جغرافيايي و زيست محيطي زاهدان:

شهرستان زاهدان با وسعت 36581 کيلو متر مربع داراي سه شهر زاهدان(به عنوان مرکز استان سيستان و بلوچستان) مير جاوه و نصرت آباد می باشد .

همچنین موقعیت جغرافیایی این شهرستان به همراه چهار بخش مرکزي مير جاوه _ نصرت آباد _ کورين _ 8دهستان و 1012 رو ستا در شمال استان قرار دارد که از شمال به شهرستان زابل و کوير لوت از شرق به کشور پاکستان از غرب به استان کرمان و از جنوب به شهرستان خاش محدود مي شود . جمعيت شهرستان زاهدان تا پايان سال 84 (675282) نفر بوده و اکثر مردم اين شهر با توجه به قوميت هايي که در آن ساکن شده اند از نژاد آريايي هستند و به زبان ها و گويش هاي فارسي _ سيستاني _ بلوچي _ کرماني _يزدي و خراساني سخن مي گويند. مسافت زاهدان تا تهران 1494 کيلو متر است و از سطح دريا 1385 متر ارتفاع دارد.

 

هواي زاهدان گرم و خشک بوده و در روزهاي تابستان هوا بسيار گرم و در شب ها حرارت به نحو محسوسي کاهش مي يابد. بادهايي که به طرف زاهدان به حرکت در مي آيند از طرف جنوب غربي به شمال شرقي است و بادهاي 120روزه سيستان نيز به طور غير مستقيم در کاهش دماي شهر زاهدان تاثير دارند. به ندرت در اين شهر برف مي بارد. شهر زاهدان داراي موقعيت ممتاز جغرافيايي است و در مسير تردد بين المللي پاکستان و هندوستان _خراسان و کرمان قرار دارد.

 

از جمله کوه هاي زاهدان مي توان به کوه اشتران با ارتفاع 3012 متر انجير دان و جيکو با ارتفاع 2255متر و پير خان با ارتفاع 2221متر اشاره نمود. کوه ملک سياه نيز يکي ديگر از کوه هاي زاهدان است. شهر زاهدان را ارتفاعات در بر گرفته و به صورت گودالي ديده مي شود.

رود خانه هاي مير جاوه، لار،اومار، کچه و لاديز از مهمترين رود خانه هاي زاهدان و آب مورد نياز اين شهر از طريق چاه قنات، چشمه ها، رود خانه ها و چاه نيمه هاي سيستان تامين مي گردد.

مهمترين محصولات کشاورزي زاهدان گندم، جو، نباتات، علوفه، ذرت دانه اي و علوفه اي، سبزيجات و محصولات جاليزي و باغي مي باشد .

پیشینه تاریخی

به زاهدان در قدیم دزد اب می گفتند .این شهر که کوه ها ان را احاطه کرده اند قدمتی 85ساله بیشتر ندارد. سال خورده گان، دزداب را به خوبی می شناسند که در برخی نقاط اب به صورت چشمه بیرون امده و در قدری انسوتر در زمین فرو رفته و به همین دلیل دزداب خوانده شده است. در گذشته ای دور زندگی در این منطقه در درون قلعه ای کوچک در کوه های شمال شهر زاهدان جریان داشته و مردم در حوالی قلعه به کار کشاوری و تجارت مشغول بوده اند و از این طرق امرار معاش می کردند. کار گران را آهن یعنی هندی ها اولین پایه گذاران شهر در این منطقه بوده اند. معماری خاص هندی از طریق وارد ایران شد.

در سال 1302 هجری شمسی کابینه دستور به ابادانی شهر داده و در سال 1309 هجری شمسی بنا به پیشنهاد تیمسار جهانبانی نام شهر به زاهدان تغییر یافت. هرچند نقشه اولیه شهر زاهدان توسط یک مهندس از شهر کویته پاکستان طراحی گردید ولی معماران ایرانی بافت کلی شهر را براساس معماری شهر های تاریخی مطابق با اقلیم منطقه اجرا کردند. امروزه زاهدان با جمعیتی بیش از 600هزار نفر با دانشگاه های بزرگ دولتی، ازاد، پیام نور، علوم قرانی و حوزه علمیه امام صادق (ع) به عنوان یک شهر دانشگاهی و فرهنگی شناخته می شود.

اقوام و آداب و رسوم

در میان ساکنان شهر زاهدان کسی را نمی توان یافت که به حق زاهدان را وطن خود بداند. زاهدان شهر چند دروازه ایست که به دلیل مهاجرت پذیری تا کنون فرهنگی یک دست نیافته است.

دین و مذهب مهمترین عامل اتحاد و همدلی مردم زاهدان است. وجود اقوام و ادیان و مذاهب اسلامی مختلف در شهر انرا به الگویی نمادین برای دیگر شهرها در ایران و کشور های دیگر تبدیل کرده است. علت توجه دشمنان اسلام و انقلاب

به استان سیستان و بلوچستان و خصوصا شهر زاهدان برای ایجاد تفرقه، سوء استفاده و در گیری های قومی، قبیله ای ومذهبی هم همین نکته اساسی است. از جمله مراسم مذهبی که هر سال در زاهدان چشمگیر است عزا داری مردم در ایام محرم و صفر و شهادت دیکر ائمه اطهار (ع) است. این عزاداران اقلب از اقوام سیستانی، یزدی، خراسانی، کرمانی، ترک و افغان می با شند.

خوراک: از انواع خواکی های بومی می توان به شیلانج، شیر مال، کهلی، کباب تنورچه، ابگوشت، کشک زرد، کشک سفید، تجگی، قلیفی، کلوچه و ... اشاره کرد.

 

آثار تاریخی:

خانه ابوی ( کار گاه هنر های سنتی زاهدان ):

زمان احداث ان هم زمان با شکل گیری هسته اولیه شهر است و توسط استاد محمد علی محمودی در سال 1311هجری شمسی ساخته شده است، مالک ان شخصی به نام ابوی بوده. این بنا در حال حاضر در تملک میراث فرهنگی است.

منزل قدیمی شمس:

منزل شخصی اقای شمس نیز یکی از نمونه های معماری سبک یزدی در بافت اولیه شهر زاهدان می باشد که دارای فضاهای معماری سنتی همچون هشتی، حمام، مطبخ، رواقی، با طاق نماهای هلالی شکل مجموعه ای از اتاق ها و انبارها با مصالح عمده خشت و گل در جرز ها و آجر درنما با طاق ضربدر می باشد.

دبستان ایت الله طالقانی:

این بنا در سالهای 1314تا 1318 هجری شمسی ساخته شده است. از خصو صیات بارز این بنا رواق های زیبا و سقف های گنبدی و تزئینات آجری است.

ساختمان دادگستری:

ساختمان قدیم دادگستری زاهدان از جمله بنا های اولیه شهر زاهدان است که در2 طبقه ساخته شده است. از این ساختمان زمانی به عنوان مرکز تثبیت غله استان و پس از آن به عنوان ساختمان دادگستری استفاده می شده است.

تلگراف خانه حرمک:

این اثر در روستاي حرمک از توابع بخش مرکزی در 55کیلو متری شمال زاهدان واقع شده است و از جمله ساختمان ها ایست که در اوایل حکومت پهلوی اول به عنوان تلگراف خانه در این روستا ساخته شده است.

حسینیه یزدی ها:

همزمان با شکل گیری نوین شهری زاهدان در سال 1310 هجری شمسی یزدی ها که اصلی ترین مهاجران اولیه ان بودند، مبادرت به احداث مجموعه ای از ساختمان های اداري، مذهبی و شخصی نمودند که حسینیه یزدی ها واقع در بافت قدیم شهر زاهدان یکی از انها است.

مجموعه امیر توکل کامبوزیا:

در اوایل دوره پهلوی اول با تبعید فردی به نام امیر توکل کامبو زیا به دزداب قدیم، وی در محلی که اکنون به نام کلاته نامیده می شود اقامت گزید از انجایی که وی فرد تحصیل کرده و فرهیخته ای بوده بلافاصله شروع به ساخت مجموعه ای از سازه های معماری به عنوان منزل، کتابخانه شخصی، حمام، محل نگهداری دام و غیره نمود.

ساختمان قدیمی پست زاهدان

این اثر از جمله ساختمان های اداری است که در اوایل سلسله پهلوی و به منظور انجام مراسلات پستی به سال 1311 هجری شمسی توسط دولت بنا گردیده است. در حال حاضر مرمت این بنا برای ایجاد موزه پست با همکاری اداره کل پست استان در حال پیگیری است.

کاروان سرای نصرت آباد

در مسیر زاهدان به بم قرار داشته و معماری بنا به دوران صوفیه تعلق دارد از خصوصیات بارز آن قرینه سازی و چهار ایوانی بودن آن است. در عصر صوفیه از سازه های معماری تحت عنوان کاروان سرا، رباط، میل در مناطق بیابانی حد فاصل شهرهای بزرگ ساخته شده که کاروان سرای نصرت آباد یکی از انهاست. این کاروان سرا در سه کیلو متری شمال غربی نصرت آباد واقع شده است پلان آن تقریبا به صورت مربع بوده است که در هر راس ان یک برج نگهبانی با قطر حدود 4/5 متر قرار دارد .ورودی این بنا در مرکز جبهه جنوبی قرار گرفته که مستقیما به حیاط مرکزی منتهی می گردد. در پیرامون حیاط مرکزی مجموعه از فضاهای معماری همهنند اتاق های استراحت مسافران و محل های نگهداری احشام و چهار پایان و تیمار انها ساخته شده است.

پست میر جاوه

همزمان با احداث شبکه راه آهن از کویته به زاهدان نقطه مرزی میل 72 به یکی از مبادی اصلی ورودی مسافر و ترانزیت کالا در شرق کشور مبدل گشت و این امر موجب شکل گیری شهر میر جاوه و مجموعهای از ساختمانهای اداری، مسکونی، انتظامی و خدمات دیگر گردید. که ساختمان پست میر جاوه یکی از انهاست، این ساختمان به سبک معماری خانه های چوبی با سقف شیروانی برای انجام مراسلات پستی در خیابان فرخی سیستانی و همجوار با ساختمان شهربانی ساخته شده است.

راه آهن میر جاوه

این بنا و مجموعه سازه های مرتبط با آن سنگ پایه بنای شهر میر جاوه و زاهدان است. که در حاشیه خیابان فر خی میرجاوه واقع شده است.

شهربانی میر جاوه

پس از شروع به کار خط راه آهن کویته، زاهدان در نقطه مشترک دو کشور ایران و پاکستان شهر میر جاوه شکل گرفته و به تدریج با احداث مجموعه هايی از ساختمان های اداری و دولتی و شخصی رشد یافته و گسترش می یابد. به منظور حفظ نظم و امنیت شهر نوپای میرجاوه این مرکز پلیس شهری راه اندازی گردید.

هفتاد ملا

هفتاد ملا در حاشیه شرقی روستای روپس و در 20 کیلو متری روستای تمین واقع شده است. در دامنه ارتفاعات مشرف بر روستا یک تو رفتگی وجود دارد که در پناه ان یک نمونه از گورستان های منحصر به فرد دوران اسلامی بنام گورستان هفتاد ملا قرار گرفته است. این گورستان با حدود 50 متر مربع مساحت، شامل مجموعه ای از صورت قبر های پنج طبقه مصطبه ای شکل پلکانی با دیواری مخوف و سوراخ دار عمود بر روی انها می باشد. این قبرستان به(دوره اسلامی میانه) تعلق دارد.

قلعه تپه لادیز

قلعه لادیز در کنار سفلی، در 17 کیلو متری جنوب غرب میر جاوه و در مسیر میر جاوه به تمین قرار گرفته است. ویژگی های این اثر استفاده از سنگ های درشت برای پی بندی بنا و ساختن دیوار های خشتی روی این پی های سنگی می باشد. از دیگر جاذبه های طبیعی این شهرستان رود خانه لادیز، غار لادیز، ابشار لادیز، باغ جون آباد را می توان نام برد.

معماری صخره ای روستا تمین

معماری صخره ای تمین منحصر بوده و فقط در چند جای ایران چنین معماری دیده می شود علاوه بر معماری، تمین دارای طبیعت زیبا و بکر همچون روستاهای اطراف مشهد و شاندیز سرسبزی و خرمی خاص و آب وهوای منحصر به فرد ی دارد. از جمله روستا های دارای بافت تاریخی و هدف گردشگری استان است.

آثار فرهنگی:

موزه بزرگ منطقه ای جنوب شرق کشور:

این موزه با زیربنائی به مساحت 11000 هزار متر مربع در حال تاسیس است در این موزه آثاری در زمینه های باستان شناسی، مردم شناسی و هنر های سنتی جنوب شرق کشور به نمایش گذاشته خواهد شد.

موزه شهدا:

این موزه در گلزار شهدا قرار دارد و مجموعه ای از آثار شهیدان پر افتخار جنگ تحمیلی رابه نمایش گذاشته است.

جاذبه های طبیعی

تمین: دهستان تمین واقع در 65 کیلو متری جنوب غربی شهر میر جاوه یکی از مناطق بسیار زیبا است که در قسمت شمالی قله تفتان قرار دارد. آب و هوای روستاي تمین در تابستان ها خنک و در زمستانها سرد می باشد، میوه های مختلفی در این روستا به عمل می آید از جمله انجیر، عناب، سیب، انگور، توت، عمده کار مردم روستا کشاورزی می باشد. این روستا به سه قسمت تقسیم می شود که عبارتند از 1- تمین بالا 2- تمین مرکزی 3- تمین پایین که این محله ها در فاصله 300 کیلو متری از هم قرار دارند.

چشمه آب معدنی: چشمه آب معدنی موسیدر تمین بالا تنها منبع تامین آب روستا می باشد. این چشمه زیبا از دل صخره ای عظیم می جوشد و چشم انداز زیبایی را به وجود آورده است. از خصوصیات بارز این چشمه دارا بودن املاح معدنی مفید و درجه حرارت آن می باشد که در زمستان گرم و در تابستان خنک میباشد.

غار لادیز یکی از جلوه های طبیعی و بسیار زیبای استان در فاصله 100 کیلو متری شهرستان زاهدان و در 10 کیلو متری شهر میر جاوه قرار دارد این منطقه دارای آبشار و چشم انداز های زیبا با پوشش گیاهی غالب گز می باشد که در گذشته اهالی منطقه از آن به عنوان یک قنات طبیعی استفاده می کردند. در حال حاضر با توجه به کیفیت خوب و بالای آب غار لادیز مورد استفاده شرب و کشاورزی اهالی ساکنین لادیز و میرجاوه می باشد.

 




کلیه ی حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به دانشگاه سیستان و بلوچستان می باشد. طراحی: مدیریت فناوری اطلاعات